Ransomware Bescherming voor MKB: Praktische Handleiding 2025

Ransomware verschijnt inmiddels in 44% van alle datalekken, een stijging van 32% in slechts één jaar. In het eerste kwartaal van 2025 werden veertien Nederlandse organisaties publiekelijk vermeld op leak-sites van ransomwaregroepen. De werkelijke aantallen liggen veel hoger, want lang niet elk slachtoffer wordt gepubliceerd. Voor MKB-bedrijven is ransomware niet langer een ver-van-mijn-bed-show; het is een reële dreiging die elk bedrijf kan raken.

In deze handleiding doorlopen we alles wat je moet weten over ransomware-bescherming: van preventie tot detectie, van response tot herstel.

Kernpunten (TL;DR)

• 44% van datalekken bevat nu ransomware - een stijging van 32% in één jaar
• 73% begint met phishing of gestolen credentials - train je medewerkers
• 5 pijlers van bescherming: Preventie, Detectie, Response, Herstel, en Continue verbetering
• Betaal nooit losgeld - het financiert criminelen en je hebt geen garantie op decryptie
• 3-2-1 backup regel: 3 kopieën, 2 media types, 1 offsite/offline
• Gemiddelde herstelkosten: €1,85 miljoen - preventie is vele malen goedkoper

Wat is ransomware precies?

Ransomware is malware die je bestanden of systemen versleutelt en losgeld vraagt voor de decryptiesleutel. Moderne varianten gaan verder: ze stelen eerst je data en dreigen die te publiceren als je niet betaalt. Dit wordt 'double extortion' genoemd.

De evolutie van ransomware

De ransomware van vandaag is niet te vergelijken met de primitieve varianten van tien jaar geleden:

De aanvallers zijn geprofessionaliseerd. Ze opereren als bedrijven met HR-afdelingen, helpdesks voor slachtoffers en zelfs klanttevredenheidsonderzoeken. De ransomwaregroep d0p was in Q1 2025 het meest actief in Nederland en staat bekend om snelle aanvallen en agressieve afpersingstactieken.

Hoe komt ransomware binnen?

Om je te beschermen, moet je begrijpen hoe aanvallers binnenkomen. De meest voorkomende aanvalsvectoren:

1. Phishing e-mails (meest voorkomend)

Ongeveer 73% van de succesvolle aanvallen begint met phishing of gestolen credentials. Een medewerker klikt op een link of opent een bijlage, en de malware is binnen. Microsoft is het meest misbruikte merk in phishing-campagnes, goed voor 36% van alle pogingen.

2. Kwetsbaarheden in software

Niet-gepatchte systemen zijn een open deur. Exploit kits scannen automatisch het internet af op bekende kwetsbaarheden. Een verouderde VPN-appliance of webserver kan het startpunt zijn van een grote aanval.

3. Remote Desktop Protocol (RDP)

Openstaande RDP-poorten zijn een favoriet van aanvallers. Ze proberen met geautomatiseerde tools in te loggen met gestolen of gekraakte credentials.

4. Supply chain aanvallen

Steeds vaker komen aanvallers binnen via een leverancier. Een gecompromitteerde software-update of een gehackte IT-dienstverlener kan de toegangspoort zijn tot tientallen organisaties tegelijk.

5. Insider threats

Soms is de dreiging intern: een ontevreden medewerker of iemand die onbewust malware installeert.

De vijf pijlers van ransomware-bescherming

Effectieve bescherming rust op vijf pijlers. Elk is essentieel; zwakte in één pijler ondermijnt het geheel.

Pijler 1: Preventie

Het beste incident is het incident dat niet gebeurt. Preventieve maatregelen verkleinen je aanvalsoppervlak.

E-mailbeveiliging

Investeer in geavanceerde e-mailfiltering die phishing-pogingen detecteert voordat ze in de inbox belanden. Microsoft 365 met Defender biedt hier goede mogelijkheden. Train medewerkers om verdachte mails te herkennen en te melden.

Patch management

Zorg dat alle systemen up-to-date zijn. Dit geldt voor besturingssystemen, applicaties én firmware van netwerkapparatuur. Automatiseer waar mogelijk en heb een proces voor kritieke patches die direct moeten worden doorgevoerd.

Toegangsbeheer

Implementeer het principe van least privilege: geef medewerkers alleen de rechten die ze nodig hebben. Gebruik multi-factor authenticatie overal waar mogelijk, zeker voor beheertoegang en remote access.

Netwerksegmentatie

Verdeel je netwerk in segmenten zodat een aanvaller die binnenkomt niet direct overal bij kan. Scheid kritieke systemen van algemene werkstations. Een goed ontworpen netwerk beperkt de schade bij een incident.

Endpoint protection

Moderne endpoint protection (EDR) gaat verder dan traditionele antivirus. Het detecteert verdacht gedrag, kan endpoints isoleren en geeft security-teams zicht op wat er gebeurt.

Pijler 2: Detectie

Preventie is niet waterdicht. Je hebt ook detectiecapaciteiten nodig om aanvallen te ontdekken voordat de ransomware wordt uitgerold.

24/7 monitoring

Aanvallers slaan vaak toe buiten kantooruren. Continue monitoring door een Security Operations Center zorgt dat verdachte activiteiten direct worden opgemerkt.

Log-analyse

Verzamel logs van al je systemen en analyseer ze op anomalieën. Een SIEM (Security Information and Event Management) correleert events uit verschillende bronnen en detecteert patronen die wijzen op een aanval.

Threat intelligence

Houd bij welke dreigingen actueel zijn. Zijn er nieuwe ransomware-varianten? Welke technieken gebruiken aanvallers? Een goede MSSP deelt deze intelligence met je.

Pijler 3: Response

Wat doe je als je een aanval detecteert of – erger – als de ransomware al is uitgerold? Een snelle, gecoördineerde response beperkt de schade.

Incident response plan

Heb een plan klaar. Wie doet wat? Wie beslist over containment-maatregelen? Wie communiceert naar buiten? Oefen dit plan regelmatig met tabletop-exercises.

Containment

Bij detectie van een actieve aanval is snelheid cruciaal. Isoleer geïnfecteerde systemen van het netwerk. Blokkeer verdachte accounts. Voorkom dat de aanvaller zich verder verspreidt.

Forensisch onderzoek

Begrijp hoe de aanvaller binnenkwam en wat hij heeft gedaan. Dit is essentieel voor volledig herstel en het voorkomen van herindringing.

Pijler 4: Herstel

Na containment begint het herstel. Hier komt het aan op goede back-ups.

De 3-2-1 regel

Heb minimaal drie kopieën van je data, op twee verschillende media, waarvan één offsite. Moderne varianten voegen '1' toe: één kopie die immutable (onveranderbaar) is en dus niet door ransomware versleuteld kan worden.

Offline back-ups

Back-ups die verbonden zijn met het netwerk kunnen ook versleuteld worden. Zorg voor minimaal één back-up die offline of air-gapped is.

Hersteltests

Een back-up die je niet kunt terugzetten is geen back-up. Test regelmatig of je daadwerkelijk kunt herstellen. Meet de tijd die herstel kost (RTO) en hoeveel data je maximaal kwijtraakt (RPO).

Herstelprioriteiten

Niet alles hoeft tegelijk hersteld. Bepaal vooraf welke systemen kritiek zijn en als eerste terug moeten komen.

Pijler 5: Verbetering

Na elk incident – ook near-misses – volgt evaluatie. Wat ging goed? Wat kan beter? Voer verbeteringen door en update je plannen.

De menselijke factor: security awareness

Technologie alleen is niet genoeg. Medewerkers zijn vaak de eerste verdedigingslinie én de zwakste schakel. Investeer in security awareness:

• Phishing-simulaties: Test regelmatig of medewerkers phishing herkennen
• Training: Korte, frequente trainingen werken beter dan jaarlijkse lange sessies
• Meldcultuur: Maak het makkelijk en veilig om verdachte activiteiten te melden
• Management commitment: Als de directie security serieus neemt, volgt de rest

Wel of niet betalen?

Als je getroffen wordt, komt de vraag: betalen we het losgeld? Het korte antwoord: bij voorkeur niet.

Redenen om niet te betalen

• Geen garantie: Betalen garandeert niet dat je je data terugkrijgt of dat die niet alsnog gepubliceerd wordt
• Financiering criminaliteit: Je geld financiert de volgende aanval
• Target voor herhaling: Betalers worden gezien als 'easy target' en vaker opnieuw aangevallen
• Juridische risico's: In sommige gevallen is betalen aan gesanctioneerde groepen illegaal

De realiteit

64% van de slachtofferorganisaties betaalt inmiddels geen losgeld meer, een stijging van 50% twee jaar geleden. Dit wijst op een culturele verschuiving richting weerbaarheid en het weigeren toe te geven aan afpersing.

Goede voorbereiding – met name betrouwbare back-ups – maakt betalen overbodig. Investeer liever vooraf in bescherming dan achteraf in losgeld.

De rol van verzekeringen

Cyberverzekeringen kunnen een deel van de schade dekken, maar zijn geen vervanging voor goede beveiliging. Let op:

• Verzekeraars stellen steeds strengere eisen aan je beveiliging
• Premies stijgen naarmate claims toenemen
• Niet alle schade is gedekt (reputatieschade, langetermijneffecten)
• Sommige polissen sluiten ransomware-betalingen uit

Een verzekering is een last resort, geen eerste verdedigingslinie.

Praktisch stappenplan voor MKB

Hier is een concreet actieplan om je ransomware-weerbaarheid te verbeteren:

Week 1-2: Inventarisatie

• Breng je kritieke systemen en data in kaart
• Inventariseer je huidige back-up situatie
• Check of MFA overal actief is
• Doe een security quick scan

Week 3-4: Quick wins

• Activeer MFA waar dat nog niet is gebeurd
• Implementeer of verbeter e-mailfiltering
• Controleer en versterk admin-accounts
• Zorg dat patches up-to-date zijn

Maand 2: Back-up verbetering

• Implementeer de 3-2-1-1 regel
• Configureer immutable back-ups
• Test een volledig herstel
• Documenteer herstelprocedures

Maand 3: Detectie en response

• Evalueer je detectiecapaciteiten
• Overweeg Managed Detection & Response
• Stel een incident response plan op
• Voer een tabletop-oefening uit

Doorlopend: Mens en cultuur

• Start met security awareness training
• Voer periodieke phishing-simulaties uit
• Communiceer security-nieuws naar medewerkers
• Evalueer en verbeter continu

De businesscase voor ransomware-bescherming

Sommige ondernemers zien security als kostenpost. De realiteit is anders:

Vergelijk dit met de kosten van goede beveiliging. Managed security voor een MKB kost typisch €1.000-5.000 per maand. De ROI van security is het voorkomen van verliezen die een veelvoud zijn van de investering.

Wanneer hulp inschakelen?

Niet elk bedrijf heeft de expertise in huis om ransomware-bescherming zelf te organiseren. Overweeg externe hulp als:

• Je geen dedicated IT-security medewerker hebt
• Je geen 24/7 monitoring kunt garanderen
• Je niet zeker weet of je back-ups betrouwbaar zijn
• Je moet voldoen aan NIS2 of andere regelgeving
• Je al eens getroffen bent en herhaling wilt voorkomen

Een IT-partner met security-expertise kan je helpen om je weerbaarheid te verhogen zonder dat je alles zelf hoeft uit te zoeken.

Conclusie: voorkomen is beter dan genezen

Ransomware is een business geworden, en jouw bedrijf is een potentieel doelwit. De vraag is niet of je aangevallen wordt, maar wanneer – en of je er dan klaar voor bent.

De kern van bescherming is niet ingewikkeld:

• Maak het aanvallers moeilijk om binnen te komen (preventie)
• Merk het op als ze toch binnenkomen (detectie)
• Reageer snel en effectief (response)
• Herstel zonder losgeld te betalen (back-ups)
• Leer van elk incident (verbetering)

Begin vandaag. Elke maatregel die je neemt, verkleint je risico. En als je toch getroffen wordt, maakt voorbereiding het verschil tussen een vervelend incident en een bedrijfsbeëindigende crisis.

Wil je weten hoe je ervoor staat? Vraag een gratis security scan aan of bel 085 303 5869 voor een vrijblijvend gesprek over ransomware-bescherming voor jouw organisatie.

Veelgestelde vragen over ransomware

Hoe weet ik of ik getroffen ben door ransomware?

Typische signalen: bestanden die niet meer openen, vreemde extensies, een losgeld-bericht op je scherm, ongewone systeemactiviteit. Bij moderne aanvallen kan er ook een dreiging met datapublicatie zijn.

Moet ik aangifte doen bij ransomware?

Ja, doe altijd aangifte bij de politie. Daarnaast ben je bij een datalek verplicht te melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens en mogelijk bij betrokkenen.

Hoe lang duurt herstel van een ransomware-aanval?

Dat varieert van dagen tot weken, afhankelijk van de omvang, je voorbereiding en de staat van je back-ups. Goed voorbereide organisaties herstellen significant sneller.

Is ransomware-bescherming duur?

Effectieve bescherming kost geld, maar is een fractie van de potentiële schade. Begin met basis hygiëne (patching, MFA, back-ups) – dat kost weinig en levert veel op.

Kan ik ransomware volledig voorkomen?

100% garantie bestaat niet. Maar je kunt de kans drastisch verkleinen en de impact beperken als het toch gebeurt. Daar draait dit hele verhaal om.