Wat is EDR (Endpoint Detection and Response) en heeft het MKB dit nodig?

Steeds vaker krijgen we in het MKB de vraag: "Onze cyberverzekeraar wil weten of we EDR draaien, wat is dat eigenlijk?" Kort antwoord: EDR is de opvolger van klassieke antivirus. Hij kijkt naar gedrag in plaats van bekende virusbestanden, en hij grijpt zelf in als iets verdachts gebeurt. Onder de nieuwe Cyberbeveiligingswet (NIS2), bij een verzekeringsaanvraag en steeds vaker als voorwaarde in klantcontracten wordt EDR de facto verplicht. In dit artikel leggen we uit wat EDR is, wanneer je het echt nodig hebt, wat het kost en hoe je in het MKB een verstandige keuze maakt.

Wat betekent EDR precies?

EDR staat voor Endpoint Detection and Response. Een endpoint is elk apparaat dat toegang heeft tot je bedrijfsdata: laptops, desktops, servers, virtuele machines, soms ook telefoons en tablets. EDR-software draait op die apparaten en registreert continu wat er gebeurt: welke processen starten, welke bestanden veranderen, welke netwerkverbindingen worden opgezet en welk gebruikersgedrag daarbij hoort.

Waar klassieke antivirus reageert op bekende virushandtekeningen (een lijst met eerder gezien kwaadaardige bestanden), kijkt EDR naar patronen en gedrag. Een script dat via PowerShell honderden bestanden gaat versleutelen ziet er voor antivirus vaak onschuldig uit, omdat het bestand zelf niet in de handtekeningenlijst staat. Voor EDR is het een klassieke ransomware-signatuur en het proces wordt onmiddellijk gestopt.

De "Response" in EDR is wat het onderscheidt van pure detectie: de tool kan zelf isoleren, terugdraaien of het proces killen, zonder dat er een beheerder achter de knop hoeft te zitten.

Het verschil tussen antivirus, EDR, XDR en MDR

Deze termen worden door elkaar gebruikt. Ze meten en doen iets anders:

• Antivirus (AV) of NGAV. Detecteert bekende malware op basis van handtekeningen en simpele heuristieken. Werkt lokaal op het apparaat. Voldoende tegen massa-malware, kansloos tegen gerichte aanvallen.
• EDR. Kijkt continu naar gedrag op endpoints, correleert events en kan zelf ingrijpen. Meestal met een centrale console in de cloud.
• XDR (Extended Detection and Response). Breidt EDR uit met signalen van email, cloud-workloads, identity en netwerk. Correleert dus meer bronnen.
• MDR (Managed Detection and Response). De dienst waarbij een externe partij 24/7 op je EDR of XDR meekijkt, incidenten valideert en indien nodig ingrijpt. Voor MKB zonder eigen SOC vaak de enige haalbare optie.

Kortom: antivirus is de plint, EDR is de deur, XDR de hele muur, en MDR is de bewaker die 's nachts op patrouille gaat. Voor het MKB is de vraag zelden "wel of geen EDR" maar "wel of geen MDR erbovenop". Meer over die keuze staat in ons artikel over MDR uitbesteden.

Waarom antivirus alleen niet meer voldoet

De reden dat EDR ineens overal opduikt is niet marketing. Het is een reactie op hoe aanvallen zijn veranderd. Mandiant rapporteert in M-Trends 2026 dat de mediane global dwell time (tijd tussen inbraak en ontdekking) in 2025 gestegen is naar 14 dagen, tegenover 11 dagen in 2024. Bij externe melding (iemand belt om te vertellen dat je gehackt bent) is die tijd zelfs 25 dagen. Voor ransomware kan het snel gaan: sommige groepen gaan binnen 24 uur van initial access naar volledige encryptie.

IBM's Cost of a Data Breach 2025 komt op een gemiddelde time-to-identify van 194 dagen en time-to-contain van 64 dagen. In die 194 dagen wandelen aanvallers ongehinderd rond, benaderen ze back-ups en installeren ze persistente toegang. Antivirus mist het overgrote deel van die stappen omdat de tools die aanvallers inzetten (living-off-the-land technieken, PowerShell, WMI, legitieme admin-tools) er onschuldig uitzien.

EDR is er precies op ingericht om dit soort keten van kleine, individueel onschuldige acties te herkennen als patroon. Dat is de reden dat cyberverzekeraars EDR expliciet zijn gaan eisen: zonder gedragsmonitoring is de kans op tijdige detectie klein en de kans op een grote uitkering groot.

Wat NIS2 en cyberverzekeraars van je vragen

De Nederlandse Cyberbeveiligingswet (NIS2), aangenomen op 7 juli 2026, verplicht ongeveer 10.000 Nederlandse organisaties tot passende technische en organisatorische maatregelen. Real-time monitoring en detectie van dreigingen zijn expliciet genoemd. Voor MKB-bedrijven die onder NIS2 vallen als essentiele of belangrijke entiteit is EDR op alle endpoints praktisch een gegeven. Voor bedrijven die niet direct onder NIS2 vallen geldt vaak alsnog een indirecte druk via klanten of leveranciers die dat wel doen. Onze NIS2-gids voor MKB legt de eisen per entiteitstype uit.

Bij cyberverzekeringen zien we sinds 2024 dat vrijwel elke verzekeraar bij de aanvraag vraagt of er EDR draait. Steeds vaker is dat een keiharde voorwaarde: geen EDR, geen polis of alleen tegen fors hogere premie. In sommige gevallen is er ook een eis dat een SOC of MDR-partij 24/7 meekijkt. De achterliggende reden is simpel: aanvallers slaan het vaakst 's nachts en in het weekend toe, en zonder monitoring is de detectietijd dan onaanvaardbaar lang.

Wat kost EDR voor het MKB?

Prijzen verschillen enorm afhankelijk van vendor, licentievorm en aantal endpoints. Enkele ijkpunten (in dollars, medio 2026):

• Microsoft Defender for Business: rond 3 dollar per gebruiker per maand standalone, en al inbegrepen in Microsoft 365 Business Premium (rond 22 dollar per gebruiker per maand). Voor organisaties tot 300 gebruikers. Vaak de laagdrempeligste keuze voor MKB die al Microsoft-gebruiker is.
• Microsoft Defender for Endpoint Plan 1: rond 2,50 dollar per gebruiker per maand voor de basis. Plan 2 rond 5,20 dollar per gebruiker per maand met volledige EDR-functionaliteit, geautomatiseerd onderzoek en 90 dagen aan raw event data.
• CrowdStrike Falcon Go (SMB-editie): rond 60 dollar per device per jaar (ongeveer 8 dollar per maand). Falcon Enterprise rond 185 dollar per device per jaar.
• SentinelOne Singularity Core: rond 70 dollar per endpoint per jaar. Singularity Complete rond 180 dollar per endpoint per jaar.
• Sophos Intercept X Advanced: rond 66 dollar per user per jaar bij kleine deployments, tot rond 25 dollar bij enterprise-schaal. Met XDR-toevoeging ligt de startprijs op circa 130 dollar per user per jaar.

Nederlandse partner-prijzen liggen door wisselkoers en marges vaak 15 tot 30 procent hoger, maar bijna alle vendors geven kortingen bij meerjarencontracten of bundels. Voor een MKB-bedrijf met 30 tot 100 medewerkers valt de kostprijs voor pure EDR meestal tussen de 3.000 en 15.000 euro per jaar.

Wat kost MDR er bovenop?

Managed Detection and Response is aanzienlijk duurder omdat je een externe SOC inhuurt die 24/7 op je omgeving meekijkt. Nederlandse tarieven voor MKB starten vaak vanaf 1.500 tot 3.000 euro per maand voor kleinere omgevingen, oplopend naar 7.500 tot 20.000 euro per maand voor 500 endpoints of complexere setups. Dat lijkt fors, maar reken de alternatieven mee: een eigen SOC bouwen kost al snel meer dan een miljoen euro per jaar, en de meeste MKB-bedrijven hebben niet de schaal om dat te rechtvaardigen.

Voor het merendeel van het Nederlandse MKB is de praktische route: EDR aanschaffen via een MSSP of licentiepartner, en daar direct MDR bij afnemen. Dat is beduidend voordeliger dan de losse som en garandeert dat iemand echt reageert als er 's nachts een alarm valt. Meer over de MSSP-keuze in Wat is een MSSP.

Hoe kies je een EDR-oplossing voor het MKB?

Vier praktische selectiecriteria staan bovenaan:

1. Past het bij je bestaande omgeving? Draai je al op Microsoft 365 Business Premium, dan is Defender for Business de logische startpositie omdat het inbegrepen is en dus geen extra rekening oplevert. Draai je op een mix van Windows, macOS en Linux, dan is een cross-platform oplossing (CrowdStrike, SentinelOne, Sophos) vaak beter.
2. Kun je zelf 24/7 reageren? In vrijwel geen enkel MKB is het antwoord ja. Kies dan een oplossing die met een gerenommeerde MDR-partij verbonden kan worden of neem de MDR-variant van de vendor.
3. Hoeveel telemetrie wil je bewaren? Voor NIS2-doeleinden helpt langere retentie (30 tot 90 dagen aan raw event data). Voor cyberverzekering is 30 dagen vaak voldoende.
4. Wat regelt de leverancier bij een incident? Vraag concreet: welke tijd tot menselijke reactie? Welke bewijsvoering krijg je? Wie neemt de communicatie richting toezichthouder over? Dit zijn de vragen die je een SLA-onderhandeling niet mag overslaan.

Wat niet werkt: EDR losstaand aanschaffen zonder plan voor beheer. Een dashboard met dertig meldingen per dag dat niemand leest is duurder dan geen EDR, omdat je bij een incident aantoonbaar hebt zitten kijken.

Implementatie: wat vraagt het van jou?

Een goede EDR-uitrol duurt in het MKB doorgaans 2 tot 6 weken. De grote stappen:

• Inventarisatie van endpoints en OS. Vergeet servers, virtuele machines en RDP-servers niet.
• Uitrol van de agent via je bestaande MDM of endpoint management (Intune, Jamf, MDM). Voor 100 endpoints doorgaans een dag werk als de basis staat.
• Baseline en tuning. In de eerste twee weken finetune je detectieregels op je legitieme software; anders krijg je vals-positieven.
• Playbooks vaststellen. Wat gebeurt er automatisch (isoleren, killen), en wat vereist menselijke goedkeuring? Wie belt wie in het weekend?
• Testen. Voer een tabletop-oefening uit of een gesimuleerde aanval om zeker te weten dat het proces werkt.

Vergeet niet dat EDR ook je patchmanagement niet vervangt. Beide zijn nodig: patchen verkleint het aanvalsoppervlak, EDR vangt op wat er ondanks patches nog doorkomt.

Veelgestelde vragen over EDR voor het MKB

Heeft het MKB echt EDR nodig, of is antivirus genoeg? Alleen antivirus is in 2026 onvoldoende. Aanvallers gebruiken technieken die antivirus niet ziet: PowerShell-scripts, legitieme admin-tools, fileless malware. Voor iedereen die kritieke data verwerkt (klantgegevens, financien, medische data) is EDR een noodzakelijke laag. Cyberverzekeraars stellen het steeds vaker als voorwaarde en NIS2 vereist real-time detectie.

Wat is het verschil tussen EDR, XDR en MDR? EDR draait op endpoints. XDR verbreedt de scope naar email, cloud, identity en netwerk. MDR is de dienst waarbij een externe partij 24/7 op je EDR of XDR meekijkt en incidenten valideert en aanpakt. Voor het MKB zonder eigen 24/7 SOC is EDR met MDR meestal de praktische route.

Wat kost EDR in het MKB per jaar? Voor 30 tot 100 medewerkers valt de licentiekost voor pure EDR meestal tussen 3.000 en 15.000 euro per jaar. MDR er bovenop start voor kleinere MKB-omgevingen rond 1.500 tot 3.000 euro per maand. Wie al Microsoft 365 Business Premium gebruikt heeft Defender for Business al inbegrepen en betaalt geen extra licentie.

Is Microsoft Defender for Business voldoende voor mijn MKB? Voor de meeste Microsoft-huisbedrijven onder de 300 gebruikers is Defender for Business een verdedigbare keuze. Hij levert echte EDR, integreert met Intune en past in de Microsoft-console. Voor complexe multi-OS-omgevingen of hogere compliance-eisen zijn CrowdStrike, SentinelOne of Sophos beter geschikt.

Hoe snel merk ik iets van een aanval met EDR? EDR detecteert typisch binnen minuten tot een paar uur, waar antivirus dagen tot maanden nodig heeft. Met MDR erbovenop krijg je in de meeste contracten een gegarandeerde reactietijd van 15 minuten tot een uur bij een kritiek alarm.

Vervangt EDR mijn back-up? Nee. EDR probeert een aanval te stoppen voordat schade ontstaat, maar als er toch iets doorbreekt heb je nog steeds een immutable back-up nodig om je gegevens veilig terug te zetten. EDR en back-up vullen elkaar aan; het is geen of/of.

Conclusie

EDR is voor het Nederlandse MKB geen luxe meer maar een noodzakelijke laag boven op klassieke antivirus. De reden zit niet in marketing maar in hoe aanvallen zijn veranderd: gerichte, snelle en op gedrag gebaseerde inbreuken die antivirus simpelweg niet ziet. Cyberverzekeraars, NIS2 en klanten stellen EDR steeds vaker als voorwaarde, en de investering ligt in reikwijdte van een paar duizend tot enkele tienduizenden euro's per jaar afhankelijk van omvang en of je er MDR bij afneemt.

Wil je weten welke EDR-oplossing past bij jouw omgeving, of moet er dringend iets ingericht worden voor je NIS2-deadline of verzekeringsaanvraag? TRON Group helpt Nederlandse MKB-bedrijven met de selectie, uitrol en 24/7 monitoring van EDR en MDR. Ontdek onze cyber security-diensten of bel 085-3035869 voor een gesprek zonder verkoopverhaal. TRON Group. Moving IT Forward: IT die werkt, groeit en beschermt.